Factsheet Fietsenstallingen bij OV-knooppunten

De fiets is het voornaamste transportmiddel van en naar treinstations. Wanneer er onvoldoende fietsparkeerplaatsen zijn, dan wordt de fiets als voortransportmiddel, en daarmee de gehele ketenreis, minder aantrekkelijk. Om het gebruik van de trein én van fietsen naar het station te stimuleren, is het daarom belangrijk om voldoende fietsparkeerplaatsen aan te bieden.

Fietsers zijn bij overvolle fietsenstallingen lang bezig met het zoeken naar een fietsparkeerplaats. Of zij parkeren de fiets op een plek waar dit niet is toegestaan. De verblijfskwaliteit rondom het OV-knooppunt neemt daardoor af. Om het groeiende tekort aan fietsparkeerplaatsen bij OV-knooppunten aan te pakken, breiden veel gemeenten het aantal fietsparkeerplaatsen bij treinstations uit. Ook zijn steeds meer fietsenstallingen te vinden bij OV-knooppunten als busstations, metrostations of tramhaltes. Over de effecten van dit laatste type fietsenstalling is weinig bekend.

Bereikbaarheidseffecten

Nieuwe fietsenstallingen bij OV-knooppunten worden voor een groot deel gebruikt door fietsers die eerst de fiets op een andere (overvolle) locatie parkeerden. In die zin is deze maatregel met name gericht op het aantrekkelijker maken van de ketenreis voor bestaande reizigers, en minder op het aantrekken van nieuwe reizigers.

Bij de uitbreiding van de fietsparkeermogelijkheden bij station Utrecht Centraal zijn daarnaast ook spitsmijdingen aangetoond [1]. De vuistregel die daaruit kan worden afgeleid, is dat in overdekte en bewaakte fietsenstallingen elke 100 nieuwe fietsparkeerplaatsen leiden tot twee spitsmijdingen per dag. Voor fietsenstallingen die niet overdekt en niet bewaakt zijn is het bereikbaarheidseffect twee spitsmijdingen per dag per 300 fietsparkeerplaatsen.

Het verschil in effect wordt voornamelijk veroorzaakt doordat forensen vaker terugkomen naar een overdekte en bewaakte fietsenstalling. Omdat deze vuistregels gebaseerd zijn op slechts 1 onderzoek op 1 (zeer drukke) locatie zijn, moeten ze voorzichtig worden gehanteerd.

Duurzaamheidseffecten

Voor de vervanging van een autorit in de spits door een OV-rit gaan we uit van de gemiddelde ritlengte van een OV-rit in de spits, met motief woon-werk (24 kilometer). Per spitsmijding worden dan gemiddeld de volgende emissies bespaard:

tabel emissiereductie (besparing in kg/spitsmijding)
CO2 NOx PM10
3,7 0,0026 0,00016

Variabelen die van invloed zijn op effecten

Een belangrijke variabele is de locatie van het OV-knooppunt. In een stedelijke omgeving is de fiets een aantrekkelijk vervoermiddel in het voortransport omdat het vaak de snelste optie is. Of het nodig is om fietsparkeerplekken te realiseren, hangt af van de huidige fietsparkeerdruk en de bezettingsgraad van bestaande stallingen bij het OV-knooppunt. De fietsparkeerdruk geeft de verhouding weer tussen het aantal geparkeerde tweewielers en het aantal fietsparkeerrekken in een gebied. De bezettingsgraad geeft de verhouding weer tussen het aantal in de rekken geparkeerde tweewielers en het aantal fietsparkeerrekken in een gebied.

De effectiviteit van fietsenstallingen kan worden verhoogd door het installeren van een HBF (Handhaving Benutting Fietsenstalling)-systeem. Hierbij wordt een fietsenstalling uitgerust met sensoren die de aanwezigheid van fietsen registreren. Vervolgens kunnen reizigers eenvoudig zien of en waar er plekken beschikbaar zijn. Bovendien kunnen weesfietsen eenvoudig worden opgespoord. Hierdoor zijn tot 10% minder fietsparkeerplaatsen nodig, en wordt de zoektijd voor het vinden van een vrije fietsparkeerplaats verlaagd met dertig seconden [2]. Ook biedt de aanwezigheid van HBF-systemen in verschillende fietsparkeergelegenheden de mogelijkheid om fietsers, door een fietsverwijssyteem [3], onderweg al te informeren over de beschikbaarheid van vrije plekken op bepaalde locaties.

Daarnaast is het van belang of er sprake is van een betaalde of niet-betaalde fietsenstalling. De huidige groei van hoogwaardige gratis stallingen heeft als effect dat de betaalde stallingen niet (meer) optimaal worden benut. De gemeenten maken hierbij de afweging dat een gratis stalling voor minder overlast zorgt van verkeerd geparkeerde fietsen in de openbare ruimte, en dus voor lagere handhavingskosten, dan het opruimen en opslaan van zogenaamde weesfietsen. Om die afweging te toetsen is er momenteel te weinig bekend over de gedragsverandering van fietsers als ze betaald moeten gaan parkeren [4].

Kosten (inclusief btw)

De totale aanlegkosten per fietsparkeerplaats voor een onbewaakte stalling zonder overkapping variëren van €350 (bij meer dan 200 plaatsen) tot €440 (bij minder dan 100 plaatsen). Met overkapping variëren de kosten van €820 (bij meer dan 150 plaatsen) tot €1.420 (bij minder dan 40 plaatsen). Met bewaking en in een gebouw/kelder/fietsflat variëren de kosten van €1.000 (in bestaand gebouw) tot €3.300 (kelder).

Bovenop deze aanlegkosten komen nog de jaarlijkse beheerkosten per fietsparkeerplaats. Deze bedragen ongeveer €12 voor onbewaakte stallingen en ongeveer €35 voor bewaakte stallingen. Een HBF-systeem kost per parkeerplek €100-€125 voor het aanleggen en ongeveer €5 per jaar aan beheerkosten. Zie de Menukaart Fietsenstallingen bij stations [5] voor meer kostenkentallen.

Variabelen die van invloed zijn op de kosten

  • de grondprijs voor een fietsenstalling is in een grote stad over het algemeen duurder dan in kleinere gemeenten
  • complexiteit van de bouw (hoe complexer de stalling, hoe hoger de kosten)
  • het aantal fietsparkeerplaatsen (hoe meer plaatsen, hoe lager de kosten per fietsparkeerplaats)
  • enkel- of dubbellaags rekken

Voor meer informatie

Kijk op https://wegwijs-beterbenutten.nl/fiets.

Geraadpleegde bronnen

  1. Programma Beter Benutten Midden-Nederland Monitoring en evaluatie Eindmeting MNBB16: ‘Kwaliteit OVT Utrecht’ MNBB25: ‘Fietsparkeren  OVT Utrecht’ (GoudAppel, 2014)
  2. Maatschappelijke Waarde en Investeringsagenda Fietsen Verantwoordingsrapportage (Decisio 2016) - http://tourdeforce2020.nl/wp-content/uploads/2017/04/verantwoordingsrapportage.pdf
  3. Utrecht eerste stad met fietsverwijssysteem (Goed op Weg, 2015) - https://www.goedopweg.nl/nieuws/utrecht-eerste-stad-met-fietsverwijssysteem
  4. Maatschappelijke kosten en baten van de fiets. Quick scan (Decisio, Transaction Management Centre, 2012)
  5. Menukaart Fietsenstallingen bij stations (ProRail, 2013). Op de website van Fietsberaad is een geactualiseerde kostentabel opgenomen
  6. Evaluatie Actieplan Fietsparkeren bij Stations Eindrapport (Kwink Groep, 2015)
  7. Factsheet Fietsparkeren (MuConsult, 2014)

Vuistregels

  • effect bereikbaarheid: 0,5-2 spitsmijdingen per dag per 100 fietsparkeerplaatsen
  • effect duurzaamheid: reductie van 3,7 kg CO₂ per spitsmijding
  • kosten: €350-€3.300 per fietsparkeerplaats (afhankelijk van type)