Factsheet Inzet pontjes

Veerpontjes worden regelmatig ingezet als tijdelijke maatregel bij wegwerkzaamheden, met name bij afsluitingen van bruggen en tunnels. Door het mogelijk maken van vervoer van fietsers, voetgangers en OV (bussen) dragen pontjes bij aan de directe lokale bereikbaarheid en het verminderen van drukte op alternatieve (omrij)routes.

Een tijdelijke inzet van een pont trekt in principe weinig nieuwe fietsers of OV-gebruikers, en is meer barrièreverlagend bedoeld. Maar het praktijkvoorbeeld over de extra pont bij de afsluitingen van de Velsertunnel laat zien dat extra inzet van pontjes in specifieke gevallen ook kan leiden tot een substantiële modal shift.

Bereikbaarheidseffecten

Er kan weinig gesteld worden over de bereikbaarheidseffecten van pontjes in algemene zin. De inzet van een extra veerpontje tijdens de renovatie van de Velsertunnel (zie praktijkvoorbeeld Velserpont) laat zien dat in sommige gevallen zo’n 1.600 extra fietsers per dag worden aangetrokken. In dit geval betrof het een gebruikerstoename van 40% in vergelijking met/bovenop de gebruikersaantallen op de al bestaande pont.

Het inzetten van het Velserpont was onderdeel van een groter pakket aan maatregelen om hinder bij werkzaamheden aan de Velsertunnel te verminderen. Het pakket leverde in totaal zo’n 1.000 spitsmijdingen per dag op. Maar het is niet duidelijk hoeveel van deze spitsmijdingen toegewezen kunnen worden aan de inzet van de extra veerpont.

Ook tijdens de sluiting van de A10 West (zomer 2017) is een extra veerpont in de spits ingezet. Deze extra pont tussen het Hempontplein en Zaandam halveerde de wachttijd en werd met name gebruikt door het sterk toegenomen aantal fietsers, onder meer dankzij fietsstimulerings-maatregelen. Ook hier blijkt het dus lastig om de effecten van de verschillende maatregelen uit één pakket van elkaar te onderscheiden.

Duurzaamheidseffecten

Om de duurzaamheidseffecten van pontjes in kaart te brengen gaan we uit van een volledige overstap van de auto naar de fiets door de spitsmijders. Er wordt hierbij uitgegaan van een gemiddelde reisafstand van 5 kilometer.

Tabel Emissiereductie (besparing in kg/spitsmijding)
CO2 NOx PM10
1,1 0,0013 0,00015

Variabelen die van invloed zijn op effecten

Belangrijk is de context waarbinnen de maatregel genomen wordt (lang omrijden met de fiets, veel files in de regio, wegwerkzaamheden), in combinatie met verschillende stimuleringsmaatregelen vanuit bijvoorbeeld de werkgever.

Een hogere frequentie van een veer maakt deze aantrekkelijker voor de gebruikers, omdat de maximale wachttijd daarmee afneemt. Duidelijkheid over de vertrektijden (bijvoorbeeld via een app) draagt eveneens bij aan een betrouwbare reistijd, en heeft daarmee invloed op de effecten.

Ook marketing en communicatie zijn factoren die van invloed zijn op de effecten. Automobilisten moeten immers ‘verleid’ worden om de auto te laten staan en gebruik te maken van de fiets en daarmee ook van de fietsveren. Het transport over water moet daarbij optimaal gekoppeld zijn aan andere vervoersmodaliteiten en voorzieningen, zodat mensen snel en comfortabel kunnen reizen. De behoeften van de reiziger, zoals het meenemen van de fiets en snelle overstapmogelijkheden moeten dan ook centraal staan tijdens de uitvoering. Dit betekent bijvoorbeeld dat de aanlegplaatsen van de boot op maximaal enkele minuten loopafstand verwijderd moeten zijn van metrostations en van knooppunten van tram- en busverbindingen en treinstations.

Kosten (inclusief btw)

Bij structurele inzet van een voet-fietsveer zijn de gemiddelde kosten per passagier €9,13. De bandbreedte hierbij loopt van €3,31 tot €13,38. Met een OV-tarief komt de kostendekking niet boven de 40-50%. Het resterende deel van de kosten moet worden aangevuld met een overheidsbijdrage. Voor de Waterbus in Rotterdam kost een dienstregelinguur bijvoorbeeld €250. De inzet van een extra pont bij wegwerkzaamheden op de A10 kostte
€180 per dienstregelinguur.

Er zijn meer factoren die van invloed zijn op de kosten:

  • Voor de lokale overheden zijn er daarnaast nog kosten voor de aanleg-punten van de boten inclusief toeleidende infrastructuur. Deze kosten heb je niet bij de inzet van een extra veer bij een al bestaand veer.
  • Huurkosten, brandstofkosten en personeelskosten.

Geraadpleegde bronnen

  1. Bereikbaarheidsplan Renovatie Velsertunnel: van tegenstand tot medestand! Taner et al (2016)
  2. Openbaar vervoer, meer dan een verplaatsing van Zaandam naar Amsterdam. Variantenstudie bootverbinding voor openbaar vervoer vaan Zaanstad naar Amsterdam. Afstudeerrapport NOVI verkeersacademie – HBO Verkeerskunde (2013)
  3. Personenvervoer over Water. Samenhang bestaande voorzieningen en initiatieven voor korte termijn in relatie tot visie langere termijn. Gemeente Rotterdam, 2016
  4. Snelweg over de Maas. Personenvervoer over water in de Rotterdamse Regio. Economic Development Board Rotterdam (2008)
  5. Vervoer over water trekt vooral fietsers. Cees Doeser, Grontmij (2011)
  6. Water: Personenvervoer vaart er wel bij! Provincie Zuid-Holland, MRDH, Gemeente Rotterdam, Drechtsteden & Havenbedrijf Rotterdam (2017)

Vuistregels

  • effect bereikbaarheid: mogelijk enkele honderden spitsmijdingen
  • effect duurzaamheid: reductie van 1,1 kg CO₂ per spitsmijding
  • kosten: €180-€250 per dienstregelinguur